Në këtë shkrim autori ka marrë në shqyrtim çështjen e mohimit të dyfishtë e të shumëfishtë që është e pranishme jo vetëm në gjuhën shqipe, por edhe në maqedonishte e bullgarishte, në serbokroatishte, rumanishte, greqishte, madje edhe në turqishte. Kjo do të thotë se kjo është një dukuri gjuhësore që i takon edhe arealit gjuhësor ballkanik, pra është një element gjuhësor i tërë Ballkanit.
Quhen mohime të dyfishta dhe të shumëfishta të gjitha ato ndërtime morfo-sintaksore që në ligjërimin e folur e të shkruar mohojnë veprime në mënyrë të dyfishtë dhe të shumëfishtë. Mohimi i dyfishtë realizohet zakonisht në njësitë sintaksore kumtuese - me anë të foljeve mohore, pjesëzave mohuese : nuk, s ' mos, pa dhe të ndonjë përemri të pacaktuar mohues, si p. sh.: askush, asnjë, asgjë, hiçgjë, hiçmosgjë, kurrgjë, asgjësend, asgjëkafshë etj., kurse mohimi i shumëfishtë nga foljet mohore, nga përemrat e lartshënuar të pacaktuar mohorë dhe nga trajtat ndajfoljore mohore të kohës, si: asnjëherë, kurrë, kurrën e kurrës etj. Është karakteristike se ky element gjuhësor nuk ndeshet në numrin më të madh të gjuhëve perëndimore, si në gjuhën angleze, gjermane, frënge etj., ndërsa është shumë i shpeshtë në disa gjuhë ballkanike, si në gjuhën shqipe, rumune, serbe, maqedonase, bullgare, greke, turke etj. Sa për krahasim po i marrim disa shembuj nga këto gjuhë:
Në gjuhën shqipe mund të thuhet: Askush askujt s'i ka borxh; Asnjëherë asgjë nuk i kam thënë; Ata s'dinë kurrgjë për këtë etj.; në gjuhën rumune: Niciunul din ei n - a facut nici o isprava; Pe o astfel de garantie, nimeni, cu drept cuvint, nu pune nici cel mai mic temei; Nu invata nimeni nimic[1];
në gjuhën serbokroate: Niko ne govori; Nicega tu nema; Nista se ne cuje.[2];
në gjuhën bullgare: Nikomu nishço ne som napravill; Njamah nikakvih grizhi[3];
në gjuhën maqedonase: Ne ostannuva nishta drugo; Toj ne e za nishto[4];
në gjuhën turke: Onlar hiçbirsey bilmiyorlar; Kimse kimseye yok[5]; dhe në gjuhën greke: Oik eutin oiden kretton h zomoi polei[6]. Përdorimi i këtij elementi gjuhësor vetëm në gjuhët e përmendura është dëshmi që tregon se këtu kemi të bëjmë me një ndërtim gjuhësor ballkanik, pra që i takon lidhjes gjuhësore ballkanike. Ky ndërtim nuk do të thotë se ka shtrirje të prerë vetëm në Gadishullin Ballkanik. Faktet gjuhësore dhe ato jogjuhësore nganjëherë edhe i tejkalojnë këto caqe, ngase ky shembull mund të ndeshet, për çudi, edhe në gjuhën ruse, ndonëse kjo e fundit nuk i takon arealit gjuhësor ballkanik. Lidhur me këtë dukuri E. Çabej në studimet e tij ka vënë re se Ka ndonjë që nuk është vetëm e këtyre gjuhëve, por gjindet edhe në ndonjë gjuhë kufitare në këtë Gadishull[7].Një ndërtim i këtillë, siç u tha edhe më lart, në disa gjuhë të Evropës Qendrore dhe Perëndimore, është i palejueshëm dhe i pakuptimtë. Kështu p. sh. autorët Helbig/ Buscha në një gramatikë të tyre të gjuhës gjermane kanë pohuar se: Eine doppelte Negation ist in der deutschen Gegenwartssprache nicht zulässig, es sei denn als besonderes Stilmittel zur vorsichtigen Bejahung (nur in der Koppelung nicht - un - und in der Koppelung nicht ohne) : Er liest ein nicht uninteressantes Buch. ( = ein ziemlich interessantes Buch); Er hat die Ansprache nicht ohne Spannung verfolgt. ( = mit Spannnung)[8].
Madje ndërtimet gjuhësore me mohim të dyfishtë e të shumëfishtë, në gjuhët gjermanike, sidomos në gjuhën angleze, në shumë raste, po të përdoren, mund të sjellin edhe ndonjë pohim të sforcuar, çka do të thotë se shprehet e kundërta e asaj nga gjuhët ballkanike. Agim Spahiu
[1] Shih ARSR, Grammatica limbii romane II, Bucuresti, 1966, f. 58.
[2] Shih M. Stevanovic, Savremeni srpskohrvatski jezik I , Bg., 1981, f. 301.
[3] Shih BAN, Gramatika na sovremennija bulgarski knizoven ezik III, Sintaksis, Sofija, 1994, f. 44.
[4] Grup autorësh, Srpskohrvatski - makedonski recnik, Skoplje, 1984, f. 199 dhe 233.
[5] Nga ligjërimi bisedor.
[6] Shih Music - Majnaric, Gramatika grckoga jezika, Zagreb, 1970, f. 242.
[7] Dr. E. Çabej, Studime gjuhësore III, Prishtinë, 1976, f. 83.
[8] Helbig/Buscha, Leitfaden der deutschen Grammatik, 1998, f. 199.
|
